Tessa de Loo: Meisjes van de suikerwerkfabriek (korte verhalen)

Vermakelijke korte verhalen van Tessa de Loo die later de klassieker De tweeling zou schrijven.

Meisjes van de suikerwerkfabriek
stond zo lang bij mij op de plank dat ik dacht dat ik het nooit zou uitlezen. Ik wou het niet wegdoen want stel dat één van mijn kinderen het voor school nodig had? En De tweeling vond ik toch ook zo mooi?Maar mijn boekenplanken zijn overvol en dit zou waarschijnlijk snel uitgelezen kunnen worden tussen het lezen van een dikke pil en het vertalen van een lange tekst door.


Bovendien ontdekte ik dat het tussen 14 en 21 februari 2020 de Week van het Korte Verhaal was, dat normaal gesproken (sinds 5 jaar) gepaard met de uitreiking van de J.M.A. Biesheuvel Prijs gaat. Helaas niet, dit jaar, want het niveau van de inzendingen was onvoldoende, blijkbaar. Jammer, maar ik moet toegeven dat ik korte verhalenbundels lastig vind om uit te lezen. Ik word vaak afgeleid door iets wat langer en waardiger is of lijkt. Net zoals bij dit boek. Ik ben immers in november 2018 begonnen en lees het pas februari 2020 uit. Niet alles vond ik boeiend en ik merk goed dat Tessa de Loo nog vrij jong was toen ze het schreef want het gaat vooral over tienermeisjes en jongere vrouwen. Toch is het de moeite waard en latere thema’s van haar zijn hier ook gebruikt: feminisme, coming of age, een ontsnappingswens.


MUZIEKLES

Zijn vader ziet het al voor hem: zijn leven als manager van een beroemde zanger en gitaarspeler. Toms muzikale toekomst wordt beperkt door het soort muziek (rock ‘n roll is king), de kosten (een viool is duur), zijn slapend zusje en nog meer. “Ik moet een instrument kiezen, dacht Tom, dat klein is en geen geluid maakt.” Uiteindelijk is een beslissing gemaakt.


DE MEISJES VAN DE SUIKERWERKFABRIEK

De titel is van een grappig liedje van Drs P over vrouwen die bij de Jaminfabriek werkten. De tekst was een beetje dubbelzinnig, over ‘uitpakken en inpikken’; bedoelde hij nou de snoepjes of de meisjes? In Tessa de Loos verhaal zijn het de vrouwen die iets gaan uitpakken. Gezeten in het treincoupé waar ze elke dag heen en weer reizen, praten mollige Cora, verleidelijke Trixie, de breiende Lien en het ik-persoon na over wat ze gedaan hebben. We weten nog niet wat.


* ‘Een van u zal mij voor zonsopgang verraden’, zegt Trixie als grapje. Ik vraag me af of het tegenwoordig nog zo vanzelfsprekend is dat lezers zulke bijbelse teksten als zodanig herkennen. Net zoals ik vast toespelingen op Griekse mythes of joodse tradities mis. Bij de Bijbel en Shakespeare gaat het vaak nog goed, maar ik weet zeker dat mijn kinderen andere referentiepunten hebben uit films (m.n. Harry Potter en Pirates of the Caribbean), televisie (Pokémon, Big Bang Theory) en gaming. Die referenties zijn net zo intelligent en sprekend als eeuwenoude spraken, maar missen de link met de geschiedenis, al zijn de nieuwe vaak op de oude gebaseerd. Voor wie het wil weten is er de geweldige site tvtropes.org, maar laten we eerlijk zijn, zelfs de meest geleerd onder ons herkent niet alle mythes, legendes en referentiebronnen. En auteurs kunnen naar iets refereren zonder het zelf te weten; sommige dingen zijn zo diepgeworteld in het cultuur. Bovendien brengen lezers altijd hun eigen achtergrond en leeservaringen mee en creëeren dus een eigen leesbeleving en interpretatie van alles wat ze lezen.


Humor: “Het is geen pretje, dacht ik, om je hele leven met mijn vader op te trekken. Ik ben er nu al doodop van.” Een regel die vast goed ontvangen wordt door elke scholier die dit voor de lijst gaat lezen.


Het lot van vrouwen wordt hier verteld aan de hand van de verschillende vrouwen. Zeurende vaders, ontmaagding zonder liefde, het ondankbare verzorging van een echtgenoot, huiselijk geweld en mannelijke jaloezie zonder reden, mannen die in de gaten gehouden moeten worden zodat ze geen kans krijgen vreemd te gaan… In dit verhaal wreken de vrouwen alle vernederingen die ze zelf meegemaakt hebben. Schokkerend.


“ ‘Trek een man een uniform aan,’ zegt Trix, ‘en hij krijgt meteen capsones.’ Uniformen dat zijn, nog steeds, de Duitsers. In kolonnes optrekkend, met stampende laarzen, de hand gestrekt, liederen dreunend, zo marcheren ze nog in archieffilms, de boeken en geheugens van allen die het gezien hebben.” (p.59)

Muzikale thema
Is muziek een link tussen de verhalen? In Muziekles en Meisjes, komt Elvis er in voor.In Meisjes en Rose komt het gedachte in voor dat ouders kinderen, met name meisjes, kunstmatig jong willen houden.In Muziekles danst Tom voor een oude spiegel “die de spiegelbeelden van generaties van Lisa’s familieleden opgeslorpt had”. In Rose ziet het meisje “In het van ouderdom verweerde glas van de gangspiegel zag ik mezelf langssluipen , voorovergebogen, met opeengeklemde lippen.” Misschien is de spiegel ook een thema? Het wordt ook in het voorbijgaan in Paxos gebruikt, maar dat is misschien toeval.

Opgezochte woorden

Ik woon al zo lang in Nederland dat ik nauwelijks een woordenboek nodig heb. Maar af en toe kom ik nieuwe woorden tegen of wil er een opmerking erover maken, zoals deze:

bressen – breaches (net als ‘once more unto the breach, dear friends’): “Hoe kunnen er in het warme gevoel van lotsverbondenheid, dat door mij heen stroomt, steeds bressen geslagen worden door de beklemmende gedachte, dat mijn medeplichtigheid daarvan de oorzaak van is?” – How can it be that the warm sense of comradeship streaming through me is continually breached by the oppressive thought that I am equally guilty?

krentenweger – gierig mens, iemand die de regels precies toepast

deerniswekkend – pathetisch

schijtluis – scaredy cat

verflenst – verlept (wilted)

tochtlatten = bakkebaarden


ROSE, MET BIZARRE STUKJES GEEL ERTUSSEN

Het meisje heeft voor het bezoek iets onvergeeflijks gezegd.“De jurk gunde me niet dat ik groeide; ik verdacht mijn moeder ervan me kunstmatig kind te willen houden.” Het doet me denken aan Alice in Wonderland. Het meisje snapt aan het eind niet hoe de situatie gered is tussen haar ouders en de baas met vrouw. Misschien heeft haar opmerking de ongemakkelijke samenzijn een vrolijke noot gegeven die er anders niet was geweest; blijkbaar heeft Meneer de Gaai een onverwacht gevoel voor humor. Een groot deel van het verhaal gaat over een verloren kat, maar dit blijft los van het verhaal van de baas.

DE GROTE MOEDER


Over een jong meisje dat van alles meemaakt totdat ze zich ‘s nachts verdwaalt bij het spelen van een verkennersspel en in slaap valt midden in de kamp van een groep padvinders. ‘s Ochtends wordt ze gevonden. “Voor iemand met zulke idiote kwastjes aan zijn kniekousen was ik niet bang.” (p.125)


OP HOGE HAKKEN


Op het eilandje Paxos bij Korfoe proberen het verveelde stel Richard en Berber aan de andere toeristen te ontsnappen, zij op haar veel te hoge witte schoenen waarvan ze blaren krijgt. Richard is onuitstaanbaar, Berber te onderdanig. Ik verwachtte dat de mooie Griekse vrouw op de boot een Griekse godin zou zijn die wraak zou nemen, maar helaas.